En  Fr  Nl  De  Tr  

TransAnatolie Welcomes You  to Turkey

 

 

 

 

TransAnatolie Tours

 

 

Nakşibendiler

 

 

Home ] Up ] TransAnatolie Turlari ] TransAnatolie ile Trkiye ] Biz Kimiz ] İ軻rik ] Ara ]

 

1918-2007 ] [ Nakşibendiler ] Aleviler ] Laiklik ] ヨzerklik ] Krizler ] Liberaller ] Devrim ]

 

 

 

Up

 

誰akşibendi kardeşliği地in zorlu sınavı


Mesud Barzani, Nakşibendi tarikatına bağlı Snni Mslman bir Krt politikacı. PKK ise Marksist kkenden gelen milliyet輅/Krt錮 bir terr rgt. Peki, Barzani nasıl oluyor da, iktidarında Nakşibendilerin olduğu, byk 輟ğunluğu Snni Mslman Trkiye地in değil de PKK地ın yanında duruyor? Barzani地in safı belli, duruşu net; peki Trkiye壇eki Nakşibendilerin tavrı nedir?

ヨNCE tespitlerimizi sıralayalım:

1) Şehit Mehmet輅kleri anma ve terr lanetleme yryşlerinde, tarikatların "resmi kıyafeti" trbanlı-pardsl kadın sayısının azlığı medyada tartışma konusu oldu. ヌoğu kişi gibi ben de "absrt bir tartışma" deyip zerinde durmadım.

2) Şehit yryşlerini/cenazelerini tm gazeteler birinci sayfalarından verdi. Bir İslami gazete ise yayın politikasına hi uymayacak şekilde, bu haberleri verirken ana sayfasında grsel malzeme olarak hep kocaman başı aık kadın fotoğrafları kullandı. Şaşırdım.

3) Ertuğrul ヨzkk, Hrriyet Gazetesi地de Mesut Barzani馳e bir 軋ğrıda bulundu: Ya komşumuz ol, ya hedefimiz! Genelkurmay Başkanı Orgeneral Yaşar Bykanıt稚an CHP Lideri Deniz Baykal誕 kadar bir輟k 軻vre, bu tepkinin haklılığından bahsederken, bazı İslamcı kşe yazarları Gazeteci ヨzkk弾 ağır eleştiriler yneltti. "Ya komşumuz ol, ya hedefimiz" uyarısının tepki almasına anlam veremedim.

4) Trkiye tek vcut olmuş Mehmet輅k operasyonlarını eli yreğinde beklerken, bazı dinci gazeteler, "Asker 但llah Allah sesleriyle savaşıyor; Genelkurmay onların trbanıyla uğraşıyor" gibi dneme hi uygun olmayan, insanı hayretler i輅nde bulunduran yorumlar yazmaya başladı. "Ne oluyor" demeye başladım.

5) Ve sonunda bu gazetelerin bazı kşe yazarları, sanki aynı kalemden ıkmış gibi benzer yorumlarda bulundu: Bunlara gre, Mehmet輅k yryşleri ile Cumhuriyet mitingleri benzerdi ve bunun nedeni Mehmet輅k mitinglerini ulusalcıların organize etmeleriydi! Ama輙arı ise Trk Ordusu地u Kuzey Irak誕 sokarak AKP iktidarını zayıflatmaktı! ヨnce byle bir komplo teorisi olamaz dedim. Sonra diğer olguları da alt alta sıralayınca "manzarayı" net grmeye başladım.

Bunların derdi başkaydı...

Bunlar Trk Ordusu地un Kuzey Irak誕 operasyon yapmasını istemiyordu!

Meselenin AKP Hkmeti地in yıpratılmasıyla filan pek ilgisi yoktu: Bunlar Barzani馳i koruyorlardı!

Peki, ama neden?

Nedeni tarihin derinliklerindeydi...

TARİHİN DERİNLİKLERİ

Bugn Trkiye地in en byk sorunu olan Krt isyanlarının başlangı tarihi 19. yzyıldır.

Osmanlı Devleti地in zayıflığını fark eder hale gelen tebaa halklar, birer birer isyan ettiler.

Ancak Osmanlı yzlerce yıllık askeri ve siyasi geleneğe sahip bir miras zerinde oturuyordu. Kendisini imparator yapan zelliklerini/ faziletlerini tamamen kaybetmemişti.

Tanzimat ile nce sivil-askeri reformları ger軻kleştirdi.

Ardından, giderek gvenilmez olan ve ıkardığı isyanlarla tehlike oluşturan, yarı-otonom Krt derebeylerinin (ayan) ortadan kaldırılmasına karar verdi.

Kuzey Irak稚aki, Soran Emirliği地i (1834), Bahdinan Emirliği地i (1839), Botan Emirliği地i (1847) ve Baban Emirliği地i (1850) sindirdi.

Osmanlı, yarı-otonom Krt beyliklerini dağıtıp blgenin siyasi yapısını değiştirirken, aynı dnemde blgede dinsel aıdan bir başka değişim daha yaşandı.

Bu değişimin ncs bir din adamıydı: Şeyh Halid-i Bağdadi.

HALİD-İ BAĞDADİ

Şeyh Halid-i Bağdadi, 1779壇a Kuzey Irak-Sleymaniye壇e doğdu. Babası Pir Mikail blgenin en byk Krt aşireti Caf誕 mensuptu. Bağdadi地in soyunun baba tarafından Hz. Osman誕 ulaştığı rivayet ediliyordu.

(İlgin輻ir; blgedeki Krt şeyhler "kutsal soy aristokrasisine" girebilmek i輅n soylarını hep Hz. Muhammed段n ailesi Ehl-i Beyit弾 dayandırmaya 軋lışırlar. Ama diğer yandan Krt olduklarına da vurgu yaparlar! Neyse.)

Şeyh Halid, Kuzey Irakın en g輙 alim ailelerinden, Kadiri Berzenci Ailesi地den dersler aldı. Daha sonra Bağdat誕 gitti. Hocası Şeyh Abdlkerim Berzenci地in vefat etmesi zerine, onun Sleymaniye壇eki medresesinin sorumluluğunu aldı.

1809壇a Sleymaniye馳i ziyaret eden Mirza Rahimullah Azimabadi adındaki Hindistanlı bir derviş hayatını değiştirdi. Onun nerisiyle, Hindistan誕 gidip Nakşibendi Şeyhi Abdullahi Dehlevi壇en el aldı. Sleymaniye馳e Dehlevi地in halifesi olarak dnd. Yani artık Kadiri değil, Nakşibendi馳di.

Ancak başta Kadiriler olmak zere (ヨrneğin, Talabani aşireti tarafından) istenmeyen adam ilan edildi.

Hatta Kadiri Şeyhi Maruf Berzenci, Bağdadi馳i, "sahtek疵, sapık, yogi" olmakla su輙adı! Valiye bile şik痒et edildi. Tersine Bağdat Valisi Said段n koruması altına girdi. Sleymaniye壇e ilk Halidiye Tekkesi地i kurdu.

Sonraki yıllar, başta Kuzey Irak olmak zere kurduğu tm derg疉larda, medreselerde Krt軻馳i eğitim dili olarak kullandı.

Bu sre輻e, Osmanlı, Kadiri Krt beyliği Berzenciler弾 karşı hep Bağdadi地in yanında oldu. Ve Osmanlı地ın da desteğiyle Bağdadi, Kuzey Irak稚a Kadiri tarikatının etkisini epey azalttı.

1826 yılında hac dnş Şam壇a koleradan lmne kadar binlerce mride sahip oldu. Halifeleri, şeyhlerinin lmnden sonra da irşat 軋lışmalarına devam ettiler.

Şanslıydılar; Osmanlı, Yeni軻rileri ve Bektaşileri ezerken Nakşibendiliği "resmi tarikat" olarak benimsedi.

Osmanlı, Horasan壇an Yesevilik稚en gelen Bektaşiliğin karşısına aynı koldan gelen Nakşibendiliği ıkarmıştı!

Keza, Krt derebeylerinin de tarikatı Kadiri馳di. Bu tarikatın yerini de, her fırsatta devlete bağımlılığını vurgulayan Nakşibendiliğin alması şaşırtıcı değildi.

Bugn Kuzey Irak ve Trkiye壇e en g輙 tarikat "Nakşibendiyye Halidiye" olmasının altında bu tr tarihsel olaylar vardı. Trkiye blmne geleceğiz; ama nce Kuzey Irak稚aki "Nakşibendiyye Halidiye" tarikatına bağlı bir aşiretten bahsetmeliyiz: Barzaniler!

BARZANİLER...

Osmanlı, merkezi idaresini g輙endirmek amacıyla "Krt prenslikleri"ni bertaraf edince, blgedeki k錮k aşiretlere fırsat doğdu; Krt beyliklere ait toprakları yağmaladılar.

Krt beyliklerinden boşalan iktidar koltuklarına, garip ve bilinmeyen şeyh figrleri sahip ıkmaya başladı.

Bu k錮k aşiretlerden biri de Barzaniler壇i.

Barzaniler nce Baban Emirliği地e ait Zibar yurduna el koydular.

Aşirete "soyluluk" katmak i輅n blgenin tanınmış beyliklerinden Bahdinan ve Zibar gibi ailelerle bir dizi evlilik yaptılar. ヨrneğin, Mesut Barzani地in annesi Zibar Aşireti地dendi. (Trkiye壇eki byk Krt beylikleriyle de akraba olmak i輅n -rneğin Cemilpaşazadeler値e- kız alıp verdiler.)

Barzani aşireti blgedeki dinsel dnşmden de yararlandı; Bağdadi地in halifesi Barzani Şeyh Taceddin sayesinde Nakşibendiyye Halidiye koluna mensup oldu.

Ancak Nakşibendilik en ortodoks tarikat olmasına rağmen Barzani aşiretinde İslami olmayan pek 輟k tre ve uygulama vardı.

Dinsel bağnazlıkları o kadar ileri gtrdler ki, Barzani şeyhi Abdsselam kendini "mehdi" ilan etti!

Tek dini sapkınlığı olan Barzani o değildi.

Barzani Şeyh Ahmet ise kendini "Tanrı" mertebesine ıkardı!

Şeyh Ahmet段n Molla Juj adındaki ateşli bir taraftarı, tm Barzan blgesini dolaşarak Şeyh Ahmet段n "Tanrı", kendisinin de onun "peygamberi" olduğunu iddia etti.

Mritlerinin Barzani şeyhlerine kr krne bağlılıkları o kadar g輙yd ki, bu mritlere "divana" ya da "deli" ismi verilmişti!

Sonu輻a: Uygarlığın doğduğu blge, kltrl "Krt prensleri"nin ikametg疉ından ıkıp, politik maceralar peşinde koşan fanatik, hırslı k錮k aşiret şeyhlerinin eline kalmıştı.

Barzani aşireti her fırsatta Osmanlı馳a isyan etti.

Trkiye ile ilişkileri ise inişli ıkışlı oldu.

Ancak Nakşibendi Barzaniler, başta Gneydoğu olmak zere Trkiye壇eki Nakşibendiler ile hep iyi ilişkiler i輅nde oldu.

TワRKİYE奪EKİ NAKŞİLER

"Mevlana" mahlasını kullanan Halid-i Bağdadi馳e bağlı Trkiye壇e drt byk Nakşibendi tekkesi vardır:

1) Gmşhanevi Tekkesi: Kurucusu Ahmed Ziyaeddin Gmşhanevi馳di. Turgut ヨzal, Necmettin Erbakan, Recai Kutan, ヨmer Din軻r, Blent Arın, Kemal Unakıtan, Recep Tayyip Erdoğan ve Abdullah Gl gibi onlarca siyasi isim bu tekkeye bağlıydı.

2) İsmet Efendi Tekkesi: Kurucusu Yanya Mahkeme-i Şeriyesi K疸ibi Mustafa İsmet Garibullah Yanyevi馳di. Dahiliye Nazırı Memduh Paşa, Tophane Mşiri Mustafa Zeki Paşa gibi Osmanlı devlet adamları ve brokratları bu tekkenin mridiydi.

3) Kelami Derg疉ı: ヨnceleri Kadiri olan tekke, Muhammed Esad Erbili壇en sonra Nakşibendi-Halidiye ekolne dahil oldu. Menemen Olayları davası sırasında lnce derg疉ın başına Osman Nuri Topbaş ge輻i. MSP値i Tahir Bykkrk錮 gibi siyasiler ile bazı nl işadamları da bu derg疉a bağlıydı.

4) Kaşgari Tekkesi: Kurucusu Şeyh Şefik Arvasi馳di. Tekkeyi byten İstanbul Sultanahmet Camii imamı Abdlhakim Arvasi馳di. Tekkenin son şeyhi Ahmet Mekki Arvasi地in, İhlas Holding sahibi Enver ヨren段n kayınpederi Hseyin Hilmi Işık誕 irşad msaadesi verip vermediği halen tartışılmaktadır. Şeyh Şefik Arvasi地in torunu Didar Hanım, Yusuf Bozkurt ヨzalın oğluyla evlidir.

Said-i Krdi (Nursi) Van壇a Nakşibendi Arvasi tekkesinde eğitim almıştı.

Bu ana drt kol dışında, Erzincan壇aki Abdurrahim Reyhani壇en, Adıyaman壇aki Mehmet Raşit Erol誕 kadar onlarca şeyhin kurduğu Halidiye tekkeleri vardır.

Tamam artık uzatmayalım, soralım:

Trkiye壇eki Nakşibendi Halidiye koluna mensup Trkler, Nakşibendi Barzani地in Trkiye karşıtı tavırlarına tepkili midir?

Yazının başlangıcındaki tespitlere rastlantı diyebilir miyiz?

Kendi adıma yanılmayı 輟k isterim.

Bu nedenle bazı İslami yayın organlarını dikkatli okumayı srdreceğim...

Bırakın yoksul Krtleri, aydın Krtlerin bile, dar kafalı şeyhleri, aşiret reislerini, ağaları "kurtarıcı", "saygın", "lider" olarak grmeleri 輟k acıdır. Bunun nedeni, Krt aydınlarının siyasal ge輓işlerini ancak 19. yzyıla kadar, yani blgenin en karanlık dnemine kadar gtrebilmelerinden kaynaklanmaktadır. Orada da bula bula Barzani gibi, Şeyh Said gibi isimleri bulabilmektedirler.

Trk-Krt Nakşibendi farkı var mıdır?

KワRT aydınlarımızdan Naci Kutlay, "Krtler" kitabında şu soruyu yneltiyor: "Krt başkaldırı nderlerinin 輟ğunlukla Nakşibendi olmaları ilgin ve incelenmesi gereken bir noktadır." (s 135)

Bırakın Osmanlı馳ı, Şeyh Said壇en, Menemen壇eki ayaklanmayı organize ettiği iddia edilen Şeyh Esad Erbili馳e kadar Cumhuriyet Trkiyesi地de de isyana kalkışanlar hep Nakşibendi Halidiye Krt şeyhleriydi!

Tıpkı Osmanlı壇a olduğu gibi gerek "dini" gerekse "milli" nedenlerle Nakşibendi Krt şeyhler ayaklanmalara nderlik yapıyordu.

Peki biz de şunu soralım:

Nakşibendi Krtler, Osmanlı ve Trkiye merkezi hkmetine karşı isyan ederken, Trk Nakşibendiler neden hi ayaklanmadılar?

"Trk Nakşibendiler段n siyasetle ilgileri yoktu" diyebilir miyiz?

Hayır. Krt Nakşibendi gibi Trk Nakşibendi de nfuz ve siyasal iktidar istiyordu.

Bu "hipotezi" g輙endirmek i輅n nce akademik dnyaya h疚im olan bir anlayışı yıkmalıyız:

Sanılanın aksine Nakşibendi tarikatı, kendi dnyalarına dnk/hayattan kopuk, gnl ve ruh haliyle ilgili mistik tarikat filan değildi. Ya da en azından 200 yıldır yle değildir.

Size gnmzden bir rnek vereyim:

Irak稚a ABD馳e karşı mcadele veren dini gruplardan birinin adı ne biliyor musunuz: Nakşibendi Tarikatı Bağlıları Ordusu.

Neyse, bize dnelim:

Sadece Krt değil Trk Nakşibendiler (ve hatta Kafkas Kartalı Şeyh Şamil) sanılanın aksine hep siyasetin i輅nde oldular.

Yazdım; II. Mahmud置n yeni軻rileri yok eden ve Bektaşileri sindiren kanlı hareketinin destek輅si Nakşibendiler değil miydi?

Nakşibendilik hep iktidarı istedi. Bu nedenle de İttihatılarla ters dştğ dnem bile oldu.

Uzatmayalım: Trk Nakşibendiler ya iktidarı kontrol eden bir g olarak kalmak ya da tamamen iktidara sahip olmak istediler.

Osmanlı dneminde Nakşibendi İsmet Efendi Derg疉ı地a Dahiliye Nazırı Memduh Paşa, Tophane Mşiri Mustafa Zeki Paşa gibi st dzey paşaların gitmesi rastlantı mı?

Osmanlı壇aki iktidar hevesi, Cumhuriyet稚e de devam etti.

Gmşhaneli Derg疉ı地ın, iki cumhurbaşkanı, Turgut ヨzal ve Abdullah Gl; iki başbakan, Necmettin Erbakan ve Recep Tayyip Erdoğan ve onlarca bakan, brokrat yetiştirmesi tesadf m?

Aynı derg疉ın parti kurmasının (Milli Nizam Partisi vd.) ya da ne bileyim şirketler (Gmş Motor vb.) kurmasının bir aıklaması olmalı değil mi?

Sanki sufi bir tekke değil de, siyasal tarihimize damgasını vurmuş g輙 politik bir merkezden bahsediyoruz! Nakşibendilik zaman i輅nde siyasal bir harekete dnşmştr.

Benzer rnekleri diğer Halidiye derg疉ları i輅n de verebiliriz.

Yani: Krt Nakşibendiler gibi Trk Nakşibendiler de iktidar istiyordu. Sadece "yntemleri" farklıydı!

Gelelim bu yukarıda yazdıklarımın zne:

İktidara gelme ara輙arı farklı olsa da, ikisi de iktidarda olan, Kuzey Irak稚aki Krt ve Trkiye壇eki Trk Nakşibendiler, PKK terrn bitirmek i輅n neden işbirliği yapmıyor?

"Nakşibendi kardeşliği"nin bu zorlu sınavı nasıl vereceğine dair bir ipucu vereyim; Trkiye壇eki Nakşibendiler hemen yanıbaşımızda bir Krt Nakşibendi devletin olmasına nasıl bakarlar?

H疝 bana sınır tesi operasyon olacak mı diye sormayın ltfen...

Soner YALヌIN

 

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Turkey

Turquie

Trkei

Turkije

Trkiye

 

Home ] Up ] TransAnatolie Turlari ] TransAnatolie ile Trkiye ] Biz Kimiz ] İ軻rik ] Ara ]

1918-2007 ] [ Nakşibendiler ] Aleviler ] Laiklik ] ヨzerklik ] Krizler ] Liberaller ] Devrim ]

Mail to  info[at]transanatolie.com with questions or comments about this web site.
Copyright ゥ 1997 TransAnatolie. All rights reserved.
Last modified: 2021-11-24
 
Explore the Worlds of Ancient Anatolia and Modern Turkey by TransAnatolie Tour: Ancient Anatolia Explorer, Asia Minor Explorer, Turkey Explorer; Cultural Tour Operator, Biblical Tour Operator, Turkish Destinations, Cultural Tours to Turkey, Biblical Tours to Turkey, Health and Cultural Tours to Turkey, Thermal, Thalasso Holidays in Turkey,  Archaeological Tours to Turkey, Historical Tours to Turkey, Cultural Heritage Tours to Turkey, Cultural Tours to Turkey, Hobby Eco and Nature Tours Holidays to Turkey,  Beach and Plateau Holidays in Tuirkey, Anatolian Civilizations, Ancient Cultural Museums in Turkey, Top Turkish Museums, Museums in Turkey, Anatolian Civilizations Museum, Istanbul Archeological Museum, Ephesus Museum, Mevlana Museum, Topkapi Museum, Museum of Topkapi Palace, Turkish Cities, Turkish Destinations, Ancient Cities in Turkey, Ancient Anatolian Cities, Turkey in Brief, Turkish Culture, Turks, Turkish Language, Turkish Philosophers....Circuits culturels en Turquie, Excurcions en Turquie, Vacances en Turquie, Circuits de Culture en Turquie, Circuits de Croyance en Turquie, Turquie, Villes Antiques en Turquie, Musees en Turquie, Empires Turcs, Revolution de Mustafa Kemal Ataturk, Turquie d'Ataturk, Culturele Tours in Turkije, Rondreizen in Turkije, Reizen naar Turkije, Culturele Rondreizen naar Turkije, Vakanties in Turkije, Groepsreizen naar Turkije, Turkije, Turkse  Geschiedenis, Geschiedenis van Turkije, Oude Steden in Turkije, Oude Beschavingen, Oude Anatolische Beschavingen, Turkse Steden, Turkse Musea, Musea in Turkije, Turkse Steden, Overzicht van Turkije, Turkije in het Kort, Turks, Turkse Taal, Turkse Gescheidenis, Osmaanse Rijk, Ottamaanse Rijk, Gezondheid Tours Vakanties in Turkije, Geloof Tours in Turkije, Culturele Tour Operator, Turkije Specialist